را در نزد مردم جمع كرده تا مسلمين بعد از نوميدى كفار از اسلام به وسيله آن ، مجموعه او را بپرستند . و اين همان معنايى است كه ما براى اكمال دين كرديم و گفتيم : كه اكمال دين به معناى اكمال آن از حيث تشريع است يعنى بعد از اكمال ، ديگر هيچ حكمى تشريع نخواهد شد ، چون آنچه تشريع شدنى بود شد ، اين است معناى اكمال دين ، نه شركت نداشتن مشركين در اعمال مسلمانان و مراسم حج ايشان و مخلوط نشدن مراسم آنان با مراسم مسلمين و به عبارتى ديگر معناى اكمال دين اين است كه خداى تعالى اين را به بالاترين مدارج ترقى اوج دهد بطورى كه ديگر بعد از رسيدن به حد كمال و زيادى رو به نقصان نگذارد . و در تفسير قمى است كه پدرم از صفوان بن يحيى از اعلاء از محمد بن مسلم از امام باقر ( ع ) برايم نقل كرد كه آخرين فريضه اى كه خداى عز و جل نازل كرد ، ولايت بود كه بعد از آن ديگر هيچ فريضه اى نازل نشد به جز آيه شريفه : * ( « الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ » ) * كه اين آيه در محلى به نام « بكراع الغميم » نازل شد و رسول خدا ( ص ) مساله ولايت را در جحفه ابلاغ فرمود و بعد از آن كه ديگر هيچ فريضه اى نازل نشد . « 1 » مؤلف : اين معنا را مرحوم طبرسى در تفسير مجمع البيان از دو امام بزرگوار امام باقر ( ع ) از امام امير المؤمنين ( ع ) روايت كرده كه آن جناب فرمود : از رسول خدا ( ص ) شنيدم مىفرمود : بناى اسلام بر پنج پايه و اساس است بر شهادتين و بر قرينتين ، پرسيدند ، معناى دو شهادت را مىدانيم ، بفرما دو قرينه چيست ؟ فرمود : نماز و زكات و بدن جهت اين دو قرينه يكديگرند كه يكى از آنها به تنهايى و بدون ديگرى قبول نيست ، سوم بر روزه ، چهارم بر حج خانه خدا ، براى كسى كه استطاعت آن را دارد و خاتمه همه آنها پنجمى است كه ولايت است و خداى تعالى در باره آن اين آيه را نازل فرمود كه : * ( « الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلامَ دِيناً » ) * « 2 » « 3 » « 4 » .

--> ( 1 ) تفسير قمى ، ج 1 ص 162 . ( 2 ) مجمع البيان ج 3 ص 159 . ( 3 ) تفسير عياشى ، ج 1 ص 292 . ( 4 ) امالى شيخ ، ج 2 ص 132 .